محمد يوسف حريرى
82
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
تحمل آن را ندارد . ( درسهايى پيرامون شناخت قرآن ، ص 31 - سرى معارف قرآن ، ش 63 - بينات ، ش 14 - ص 65 ) بطن مكه وَ هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ ( فتح - 24 ) چنانكه گفتهاند منظور حديبيه است . به جهت نزديكىاش به مكه و در حديبيه ميان رسول خدا و مشركين صلح گرديد ( قاموس قرآن - ذيل مكه ) بعل ( ب ) أَ تَدْعُونَ بَعْلًا وَ تَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخالِقِينَ ( صافات - 125 ) عرب به معبود خود از لحاظ استعلاء به آن و نيز تقرب جستن به خداوند به وسيلهء آن بعل مىگفت . همچنين گويند نام بت قوم حضرت يونس عليه السّلام بعل بوده و برخى گويند نام بت قوم حضرت الياس عليه السّلام بوده است . ( دائرة الفرائد ) بغى ( ب غ ) قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ( اعراف - 33 ) يكى از اقسام گناه و سركشى و ستم تجاوز است . سركشى از فرمان كسى است كه اطاعت او واجب باشد مانند خدا و پيغمبر و امام و حاكم شرع و والدين و شوهر . ( لغات قرآن - عمل الصالح ، ص 58 ) بقره نام سورهاى است در قرآن مجيد - سورهء بقره . بقعهء مباركه ( ب ع ) فَلَمَّا أَتاها نُودِيَ مِنْ شاطِئِ الْوادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ ( قصص - 30 ) - بارگاه مبارك ، دربارهء حضرت موسى ( عليه السلام ) است كه به او از جانب وادى ايمن در آن بارگاه مبارك از آن درخت ( مقدس ) ندايى رسيد . بقية اللّه ( ب ىّ ت لّا ) بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ( هود - 86 ) باقى گذاشتهء خدا . و در حديث آمده لقب حضرت ولى عصر ارواحنا فداه مىباشد . ( معارف و معاريف ) - در سورهء مباركهء هود آيات 84 تا 95 سخن از دعوت و گفتگوى حضرت شعيب ( عليه السلام ) با قوم خود است . از جمله اينكه به شدت از كمفروشى نهى مىكند ، افزايش كمّى ثروت ( ثروتى كه از راه ظلم و ستم و استثمار ديگران به دست آيد ) سبب بىنيازى نخواهد شد ، آنگاه مىفرمايد اگر ايمان داريد « بقية اللّه » ( سرمايه و سود حلالى كه در اثر معامله صحيح ، خداوند برايتان باقى مىنهد هرچند اندك باشد ) براى شما بهتر است . لذا منظور از بقية اللّه در سخن حضرت شعيب عليه السّلام سود حلال اندك است كه چون با به كار بردن فرمان خداوند به دست آمده بقية اللّه ناميده شده يعنى چيزى كه خداوند آن را باقى نهاده است . اين شأن نزول آيه است اما شأن نزول مخصص نيست يعنى درست است كه در آيهء مورد بحث مخاطب ، قوم حضرت شعيباند و منظور از بقية اللّه سود و سرمايه حلال است ولى هر موجود سودمندى كه از سوى خداوند براى بشر باقى مىماند و مايه خير و سعادت او گردد « بقية اللّه » محسوب خواهد شد . از اينرو مىتوان گفت تمام پيامبران الهى و پيشوايان بزرگ و رهبران راستين كه نماينده خداوند در ميان خلقاند بقية اللّهاند و به